Kaos Kuramı Açısından V For Venddetta Filmi


Düzen, alışkanlıkları beslerken, kaos yaşamı besler” der Henry Brooks Adams.  Şüphesiz ki Vendetta’yı ele alırken “Kaos” un dışında farklı bir düzlemde değerlendirme yapmak, zoraki bir biçimde oluşturulmuş noksan yorumlardan öteye geçmeyecektir. Dolayısıyla filme hâkim olan “düzen” ve “kaos”un karşılıklı rövanşını ve savaş tarzlarındaki farklılığı ele alarak, daha bütünsel bir bakış sunmaya çalışacağım.

Jensen, Kaos’u,  "kompleks, doğrusal olmayan dinamik sistemlerin düzensiz ve öngörülemez davranışı” olarak tanımlamıştır. Tanımın geliştirdiği çerçeveyle, filmin oluşturduğu çerçeve arasında benzerlikler söz konusudur. Bu benzerliği, film esnasındaki mevcut düzenden çok V’nin tasavvurundaki kurulu düzenle, yani kurulu düzensizlikle açıklayabiliriz. V, bir repliğinde:

Evey - Ne yani parlamentoyu uçurursan ülke daha iyi bir hale mi gelecek?     
V – Sonuç kesin değil, sadece olasılık.

V de oluşacak tablonun olasılıklar tablosu olduğunu ifade ediyor ve bu ifadesiyle Jensen’in tanımındaki “düzensiz ve öngörülemez davranışı” kabulleniyor ve tasdikliyor.

            V’nin savaş verdiği kişiler, Adam Sutler ve Creedy, halkı yalanlarla, manipülasyonlarla kandırarak itaatkâr bir bürokratik düzen oluşturmuş kişilerdir. Kaosun karşısında konumlanan “Düzen”i temsil etmektedir.  

V tıbbi laboratuvarda denek olarak kullanılmış, kurulu düzenin her türlü sıkıntısını yaşamış bir karakterdir. Bu sıkıntının kaynağını düşünmüş ve bir “Stratejik Analiz” gerçekleştirmiştir. Bu analizin akabinde “Strateji Belirleme”si yapmış ve Parlemento binasını havaya uçurmaya, insanlara televizyonlar aracılığıyla haksızlığı anlatmaya karar vermiştir. Sonrasında “Strateji Uygulama”  ya sıra gelmiş ve adım adım planladığı hamleleri bazı sembollerden faydalanarak uygulamıştır. O sembolleri şöyle anlamlandırmıştır. “Binalar semboldür, yok etmenin bir sembolü. Sembollere insanlar güç verir, tek başına semboller anlamsızdır, ama yeterli sayıda insanla binaları (sembolleri) havaya uçurmak, dünyayı değiştirir.” V bu fikriyle insanların binalardan, yapılardan öte sembollere, yükledikleri değerlere kıymet gösterdiklerini ifade etmiştir. Bir sembolü, yapıyı yıkmak da kurulu düzeni yıkmaya, en azından tahrip etmeye yardımcı olacağı fikrini benimsemiştir. “Stratejik Değerlendirme ve Kontrol” ise V’ye nasip olmamış, onun devrimine şahit olanlara düşmüştür.

Kaos kuramı çerçevesinde ele almak istediğim diğer nokta ise, “Kelebek Etkisi” diye bilinen metaforik düşüncedir. Poincare'e göre "Dikkatlerimizden kaçan küçücük noktalardan biri, öylesine büyük ve önemli sonuçlara neden olur ki, biz de kalkıp bu sonucun rastlantı sonucu ortaya çıktığını söyleriz..."  Bu fikre Vendetta filmindeki bazı sahnelerle açıklık getirmek istiyorum. Bu tanımlamadaki “dikkatlerimizden kaçan küçücük noktalardan biri”, V’nin devlet tarafından zarar görmesi ve bunu telafi etmek şöyle dursun, bastırmaya çalışması oldu. Bu kurulu düzen için gözden kaçan bir noktaydı ancak katlanarak büyük bir sonucu oluşturdu. Milyonlarca V doğuran bir sonuçtu bu ve düzenin bekasını tehlikeye atan bir sonuçtu.  Hatta filmin sonlarına doğru domino taşlarını dizen V, onlardan bir tanesine dokunarak tüm hepsini harekete geçirerek, kelebek etkisine paralel bir düşünceyi işaret etmiştir.


             “Demokrasiler, otokrasiye veya anarşizme kayabilir. Ancak demokrasinin, otokrasiden çok anarşiye yaklaşması daha idealdir.” Vendetta filminde, halkın demokrasiyle seçtiği iktidar, zamanla otoriter tutumlar göstermeye başlamıştır. Baskı, şiddet, sansür gibi refleksler geliştirmiş ve halkın canını yakmaya başlamıştır. Halk ise “anonimliği” temsil eden maskeleri takarak, kimliklerini gizlemiş ve anarşist bir tutum geliştirerek mevcut düzene balans ayarı çekmiştir.

“Bir başlangıç noktasından paralel bir şekilde yola çıkan iki durum, farklı düzlemlere oturabilir ve çıktıkları düzlemler çoğu zaman çözümlenemez, aydınlatılamaz.” Yukarıdaki tablo V’nin hikayesinden doğan devrimi de çok güzel bir şekilde özetlemektedir. Bu devrim, karakterin kişisel meselelerinden doğmuş, toplumsal gücü yanına almış ve yeni bir süreç başlatmıştır. Düzenin de de kaosun da çıkış noktası aynı olduğunu varsayarsak, ikisi de belirsiz bir tarihte birbirinden ayrılmış ve yepyeni paradigmalara dönüşmüştür.

           Toparlayacak olursak, Vendetta filmi, Yönetim kuramcılarından E. Mayo’nun düşünceleriyle ele alınabilir, Fayol’la, Taylor’la ve diğer kuramcılarla da. Ancak film, “Kaos”un ta kendisiyken, farklı kuramlarla anlatmaya çalışmak, enerjimizi heba etmek olacaktı.