Kitap Mağazaları I - D&R


Türkiye'deki kitap okuma alışkanlıklarının vahametine dair konuşulan, anlatılan şeyleri tekrarlamak, üzerinden geçmek istemiyorum. Fena halde sıkıcı bir konu olduğunun farkındayım. O yüzden bu yazıda, kitap satışı üzerine mağazalaşmış ve elektronik ortamda kitap satışı yapan bir kaç firma üzerinden okuma düzeyini arttırıcı neler yapılabilir onları ele almak istiyorum.

Kitap mağazalarının en başında, şüphesiz ki yüzlerce mağazasıyla D&R geliyor. Dolayısıyla bir seri halinde düşünülen bu yazılar için ilk D&R ile başlamak istiyorum.

D&R "kitap" kavramını çok farklı tanımlayan bir firma. Açıkçası satış operasyonlarını yöneten kişilere "Kitap nedir?" sorusunu sormak ve samimice cevaplar almak isterdim. Ancak az çok gelecek cevapları tahmin edebiliyorum. Sadece, D&R yöneticilerinin bu soruya cevap verirken ki kıvranışlarına şahit olmanızı isterdim. Bu da bir fikir edindirebilirdi.

Onlar söylemeseler de devamlı bir müşteri olarak, "kitap" kavramını; satmaya yarayacak, medyatik güç tesis edecek alalade bir ürün sınıfı olarak tanımladıklarını düşünüyorum. Hatta depolama zahmeti olan, şirket satın alımlarında organizasyon sıkıntısı içeren bir ürün sınıfı olarak tanımladıklarına inanıyorum. Eminim ki daha kârlı ve daha basit satışı olan ürünler varsa; bu, onlar için kitap olmayacaktır. Yine de iddiacı ispatını teyit etmekle mükelleftir. Ben de bu ispatımı dayanaklandırmaya çalışacağım.

Kitap fiyatlarının yüksekliğinden ve satış politikalarından söz etmeyeceğim. Alan razı, satan razı misali... Zaten kâr yapmayacak olsa yüzlerce mağazasıyla bu işi yapmazdı. O yüzden bu kısmı kendilerini ilgilendirir. Ben ağırlıklı olarak ürün yelpazelerini ve bunu sunuş şekillerini tartışacağım.

Her D&R mağazasının değişmez, kemikleşmiş unsurlarından biridir raf dizilimleri: "Çok okunanlar" (Çok para kazandıranlar, "Yeni çıkanlar" (Sevdiğimiz arkadaşlarımız ve yayın evleri) ve çoğunlukla genç ve okuma zevki oturmamış kişilerin itibar gösterdiği, mağazanın girişlerine bir sandık üzerinde sergilenen "Popülist kitaplar"... Tabi bu isimlendirmeyi ilgili mağaza yapmış değil, sadece seçilen ürünün sınıflandırılması bu ismi hak ediyor. Bu popülist kitaplara dair bir parantez açmak isterim ki benim iddiamı dayanaklandıracak temel noktadır... O da bu kitapların niteliklerinin düşük ve sezonluk kitaplar olmalarıdır. Dolayısıyla kâr getiren kitaplar olmalarıdır...

Kâr elde etmek, belki bir işletmenin ana motivasyonudur, bilemeyiz. Aksi de ciddiye alınabilir. Ancak bunu D&R'ın sergiledikleri kitapların niteliğine dayanarak söylüyorum ki su götürmez bir gerçektir. D&R kitap okutmaktan ziyade, kitap satmaktan yana bir tavır içerisindedir. Bunun aksini iddia edecek bir belirti göremiyorum. Eğer ki ön sehpalara dizilen kitapların niteliği önemsenseydi, ön sehpalara özenle yerleştirilmemiş olurlardı.

Şimdi kâr elde etmek mevzusu bir tekstil firması için yahut bir otomobil firması için sözü bile edilemez, tartışmasız bir konudur. Ancak iş kitaba ve okumaya, ondan hareketle "bilgi toplumu" olma yolunda ilerleyen bir topluma dokunuyorsa  üzerinde özenle durulması gereken bir husustur. Bu sebeple D&R mağazaları kâr öncelikli olması yönünden Türkiye'de kitap okuma kültürünün doğru ve kaliteli bir noktaya çekilmesinde destekleyici nitelikte bir duruş sergilemediğine inanıyorum.  Oysa D&R, genç okurları kaliteli kitaplarla tanıştırma noktasında elini taşın altına koysa, hem "tüccarlık" kisvesinden kurtulacak hem de bilgi toplumu olma yönünde destekleyici bir unsur olacak. En azından, az okuyan veya çok okuyan kişileri bir rafta kucaklayacak ve onların içini ısıtacak.

Doğru ve kaliteli kitaplara ulaşmaya yardımcı olacak eylemlerde bulunmak hiç de zor değil. Basit bir raf ile bu iyiliği yapabilirler. İnsanları harf ve yayın evi mantığına göre sıralanmış o raflarda gezdirmektense, insanı uzun uzun düşündürecek ve doğru okumaya yönlendirecek raf kırılımlarına ihtiyaç var.

Yani "Kitap vitrinde değil, rafta güzeldir." demek istiyorum.

D&R için önerilerimi maddeler halinde özetlemek istiyorum:
  1. Popülist kitap ve dergileri, cazibesi en yüksek noktalara yerleştirmemek. Bu noktalardaki kitap seçimlerinde niteliği esas almak.
  2. Hiç bir rehberi, yönlendiricisi olmayan ancak kitap okumak isteyen insanlara okuma zevki tattıracak, yerli ve yabancı kitaplardan oluşan bir raf açmak.
  3. Kitap inceleme ve tahlillerinden oluşan bir internet sitesi, yahut bir elektronik dergi hazırlamak.
  4. D&R çalışanlarının, kitap okurlarıyla olan iletişiminde "açık ve saydam" bir iletişim ortamı hazırlamak. Onları sınırlamamak.
  5. Kitap okurlarının tarama yapacakları portatif teknoloji araçlarını mağazanın çeşitli yerlerine yerleştirmek. (Çalışanların kontrolündeki sistemlerden bahsetmiyorum)
Bu basit öneriler dahi kısa vadede okuma alışkanlıklarına önemli katkılarda bulunacaktır. Umarım ki firma yöneticileri, bu yazı üzerine bir dönüt bırakırlar.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

yorum yaparak içeriğe katkıda bulunabilirsiniz.